شناسایی عوامل مؤثر بر موفقیت اکوسیستم‌های کارآفرینی دانشگاه‌پایه در ایران با رویکرد دلفی فازی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی، اعتبارسنجی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر موفقیت اکوسیستم‌های کارآفرینی دانشگاه‌پایه در ایران، با تمرکز بر دانشگاه تهران و دانشگاه صنعتی شریف، انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه گردآوری داده‌ها، تحلیلی–پیمایشی با رویکرد دلفی فازی بود. پس از مرور نظام‌مند پیشینه نظری و تجربی، ۲۵ شاخص مؤثر بر موفقیت اکوسیستم‌های کارآفرینی دانشگاه‌پایه در پنج بعد سیاست‌گذاری و حمایت‌های نهادی، زیرساخت‌ها و منابع مالی، فرهنگ کارآفرینی و آموزش، تعاملات و شبکه‌سازی، و نوآوری و تجاری‌سازی استخراج شد. جامعه پژوهش شامل خبرگان حوزه کارآفرینی دانشگاهی بود که از میان آنان، ۱۰ نفر شامل استادان و پژوهشگران دانشگاهی، مدیران مراکز رشد و نوآوری، بنیان‌گذاران کسب‌وکارهای نوپا و کارشناسان اجرایی، به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه دلفی فازی در دو دور گردآوری شد. دیدگاه‌های خبرگان به اعداد فازی مثلثی تبدیل و پس از محاسبه میانگین فازی، فرایند غیرفازی‌سازی انجام شد. روایی محتوایی ابزار به تأیید خبرگان رسید و مقدار ناسازگاری ۰٫۰۳۹، پایایی مناسب آن را نشان داد. تحلیل داده‌ها در نرم‌افزار Excel انجام شد. در هر دو دور دلفی، مقدار قطعی تمام ۲۵ شاخص بیشتر از آستانه پذیرش ۳ بود؛ بنابراین، همه شاخص‌ها به‌عنوان عوامل کلیدی موفقیت تأیید شدند. اختلاف مقادیر غیرفازی‌شده میان دو دور برای هیچ‌یک از شاخص‌ها بیشتر از ۰٫۲۰ نبود که نشان‌دهنده دستیابی به اجماع خبرگان در پایان دور دوم بود. بالاترین اولویت‌ها به‌ترتیب به پداگوژی کارآفرینی و روش‌های آموزشی نوین با مقدار قطعی ۴٫۴۰، آموزش کارآفرینی و توسعه مهارت‌ها با مقدار ۴٫۱۸، دفاتر انتقال فناوری با مقدار ۴٫۱۲ و اعتماد میان دانشگاه و صنعت با مقدار ۴٫۱۲ اختصاص یافت. موفقیت اکوسیستم‌های کارآفرینی دانشگاه‌پایه در ایران بیش از توسعه صرف زیرساخت‌های فیزیکی، به تقویت مؤلفه‌های آموزشی، انسانی و نهادی وابسته است؛ ازاین‌رو، بازطراحی آموزش کارآفرینی، توسعه پداگوژی‌های تعاملی، توانمندسازی دفاتر انتقال فناوری و ایجاد سازوکارهای پایدار اعتمادسازی میان دانشگاه و صنعت باید در اولویت سیاست‌گذاری دانشگاهی قرار گیرد.