KMAN Publication Inc. تکنولوژی در کارآفرینی و مدیریت استراتژیک 3041-8585 در دست انتشار 1405 10 01 Application of Ontology in Data Governance and Knowledge Management in Artificial Intelligence-Based Organizations کاربرد هستی‌شناسی در حاکمیت داده و مدیریت دانش در سازمان‌های مبتنی بر هوش مصنوعی 1 26 10.61838/kman.jtesm.499 FA زهرا رزمی دانشیار گروه مدیریت، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران زهرا تنها دانشجوی دکتری مدیریت فناوری اطلاعات، گروه مدیریت، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران Journal Article 1405 03 01 <p>This study aimed to explain the application of ontology in improving data governance and knowledge management and to identify its implications for trustworthy intelligent systems, strategic decision-making, business innovation, and data-driven entrepreneurship in artificial intelligence-based organizations. This applied study employed a qualitative, exploratory design based on thematic analysis. The study population consisted of managers and specialists in artificial intelligence, data governance, knowledge management, data analytics, information architecture, digital transformation, and technology-based businesses. Participants were recruited through purposive sampling, and theoretical saturation was achieved after 12 semi-structured interviews. Following complete transcription, the data were analyzed using Braun and Clarke’s reflexive thematic analysis at the levels of basic, organizing, and global themes. MAXQDA software was used to organize and code the qualitative data. The trustworthiness of the findings was established through the criteria of credibility, transferability, dependability, and confirmability. The analysis generated 320 initial concepts. After removing repetitions and integrating semantically similar codes, 201 basic themes, 25 organizing themes, and five global themes were identified. The global themes comprised semantic data governance, ontology-based organization and flow of organizational knowledge, trustworthiness and accountability in intelligent systems, alignment of ontology with business strategy and data-driven entrepreneurship, and requirements for ontology implementation and maturity. The findings demonstrated that ontology supports the standardization of organizational concepts, semantic integration of heterogeneous data, improvement of data quality and traceability, and clarification of data ownership and responsibilities. It also facilitates knowledge sharing and retrieval, strengthens organizational memory, improves the explainability and auditability of algorithmic decisions, and contributes to the identification and reduction of algorithmic bias. Furthermore, ontology connects organizational data and knowledge with managerial decisions, innovation opportunities, knowledge-based products, and value creation. Ontology constitutes a strategic semantic infrastructure for integrating data, knowledge, artificial intelligence, and business objectives. Its successful implementation requires an integrated data architecture, a knowledge-sharing culture, interdisciplinary expertise, senior management support, effective change governance, and the continuous maintenance and updating of conceptual models.</p> <p>هدف پژوهش حاضر تبیین کاربرد هستی‌شناسی در بهبود حاکمیت داده و مدیریت دانش و شناسایی پیامدهای آن برای اعتمادپذیری سامانه‌های هوشمند، تصمیم‌گیری راهبردی، نوآوری کسب‌وکار و کارآفرینی داده‌محور در سازمان‌های مبتنی بر هوش مصنوعی بود. این پژوهش کاربردی با رویکرد کیفی، طرح اکتشافی و روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش را مدیران و متخصصان حوزه‌های هوش مصنوعی، حاکمیت داده، مدیریت دانش، تحلیل داده، معماری اطلاعات، تحول دیجیتال و کسب‌وکارهای فناورانه تشکیل دادند. مشارکت‌کنندگان با نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند و اشباع نظری پس از انجام ۱۲ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته حاصل شد. داده‌ها پس از پیاده‌سازی کامل مصاحبه‌ها، با رویکرد تحلیل مضمون بازاندیشانه براون و کلارک و در سه سطح مضامین پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر تحلیل شدند. برای مدیریت و کدگذاری داده‌ها از نرم‌افزار MAXQDA استفاده شد و اعتبار یافته‌ها بر اساس معیارهای اعتبارپذیری، انتقال‌پذیری، وابستگی و تأییدپذیری بررسی گردید. تحلیل داده‌ها به شناسایی ۳۲۰ مفهوم اولیه منجر شد که پس از حذف کدهای تکراری و ادغام مفاهیم هم‌معنا، در قالب ۲۰۱ مضمون پایه، ۲۵ مضمون سازمان‌دهنده و پنج مضمون فراگیر سامان یافتند. مضامین فراگیر شامل حکمرانی معنایی داده، سازمان‌دهی و جریان‌یابی دانش سازمانی، اعتمادپذیری و پاسخ‌گویی سامانه‌های هوشمند، هم‌راستاسازی هستی‌شناسی با راهبرد کسب‌وکار و کارآفرینی داده‌محور، و الزامات استقرار و بلوغ هستی‌شناسی بودند. یافته‌ها نشان دادند که هستی‌شناسی با استانداردسازی مفاهیم، یکپارچه‌سازی معنایی داده‌ها، ارتقای کیفیت و ردیابی داده، تسهیل انتقال و بازیابی دانش، افزایش توضیح‌پذیری تصمیمات الگوریتمی و کاهش سوگیری، زمینه تصمیم‌گیری هوشمند، توسعه محصولات دانش‌محور و خلق ارزش داده‌محور را فراهم می‌سازد. هستی‌شناسی یک زیرساخت معنایی و راهبردی برای پیوند دادن داده، دانش، هوش مصنوعی و اهداف کسب‌وکار است و استقرار موفق آن مستلزم معماری داده یکپارچه، فرهنگ اشتراک دانش، تیم‌های میان‌رشته‌ای، حمایت مدیریت ارشد و به‌روزرسانی مستمر مدل‌های مفهومی است.</p> https://journaltesm.com/index.php/journaltesm/article/download/499/495